Op 28 mei 1891 legde het 10-jarige, nog niet officieel ingehuldigde, koninginnetje Wilhelmina, de eerste steen voor het Wilhelmina Gasthuis.
Zij gaf deze steen, naar goed en oud gebruik, drie tikjes met de troffel en zei met een helder stemmetje 'Ik hoop, dat dit gebouw tot zegen mag strekken van Amsterdam'.
Die hoop is daarna vervuld maar in een eerdere periode kende het terrein van het Wilhelmina Gasthuis ook al een rijke, medische historie.
Deze historie begon omstreeks 1635 toen op deze locatie het 'Buitengasthuis' werd gebouwd, even buiten de 'veste' die werd gevormd door de Buitensingelgracht met stadswallen en bolwerken.
Binnen de toenmalige stadsgrens van Amsterdam lag het 'Binnengasthuis'; een verpleeghuis voor - laten wij zeggen - de reguliere, gemakkelijk te behandelen zieken.
Het Buitengasthuis echter was speciaal neergezet voor de moeilijke gevallen en was dan ook beter bekend als 'Pesthuys'.
Het Pesthuys, met 340 plaatsen, werd een opvanghuis voor mensen met de pest en andere besmettelijke ziekten. Types die men, mede vanwege het besmettingsgevaar,
liever niet in de woonwijken wilde huisvesten. Daarnaast werden er krankzinnigen en zwervers ondergebracht. Kortom, in het Petshuys vond je lieden die men liever een
eindje buiten de bewoonde wereld wilde hebben.
Het Pesthuys heeft enkele eeuwen goed dienst gedaan maar vanaf halverwege de 19e eeuw kwamen er rapporten die aangaven dat het Binnen- en Buitengasthuis 'ten ene malen ongeschikt' werden geacht.
Uiteindelijk eindigde het gestechel met een raadsbesluit in 1886 dat er naast het Pesthuys een nieuw ziekenhuis zou worden gebouwd. Dit zou een zogenaamd hulpziekenhuis worden want het Binnengasthuis zou
academisch ziekenhuis blijven. In 1892 kreeg het ziekenhuis haar uiteindelijke naam: het Wilhelmina Gasthuis.
In 1925 werd een begin gemaakt met bouwactiviteiten die het karakter van het Wilhelmina Gasthuis geheel hebben veranderd. Er werden nieuwe paviljoens opgetrokken waar diverse klinieken werden gehuisvest.
Uiteindelijk bleef van het Pesthuys geen ene steen meer op de andere staan. Vanaf 1931 tot 1937 had het Wilhelmina Gasthuis steeds meer ruimte nodig en werd het Pesthuys stukje bij beetje afgebroken. In 1937
verdween de laatste steen.
In de zestiger jaren bleek dat het WG niet geschikt was als locatie voor de voorgenomen concentratie van alle academische instellingen. Amsterdam bood een nieuwe locatie aan, het uiteindelijke AMC in Bullewijk.
In 1981 verhuisde eerste het Binnengasthuis hierheen, de rest volgde later.
Als sinds 1980 werkt de gemeente Amsterdam samen met buurtbewoners aan plannen voor de zeer bijzondere locatie van het voormalig WG-terrein. Het definitieve bestemmingsplan is uiteindelijk in 1984 vastgesteld.
Ongeveer de helft van het terrein krijgt een woonbestemming terwijl 30% is gereserveerd voor een gezondheidsbestemming. De gemeente gaat uit van behoud van een aantal waardevolle karakteristieken van het terrein:
losstaande bebouwing in een groene omgeving.
Tekst: verkoopbrochure Andreas Paviljoen en Wilhelmina Paviljoen, Het Oosten, 1999.
